Το στεγαστικό στη Λεμεσό έχει καταστεί δομικό κοινωνικό πρόβλημα και δεν αποτελεί πλέον απλώς ζήτημα της αγοράς. Ακόμη κι αν εφαρμοστούν πλήρως τα πρόσφατα μέτρα που εξήγγειλε το Υπουργείο Εσωτερικών, δεν επαρκούν από μόνα τους για να αντιμετωπίσουν τις ιδιαιτερότητες της πόλης, όπως η έντονη επενδυτική πίεση, το υψηλό κόστος ενοικίων και η αδυναμία στέγασης εργαζομένων χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Γι’ αυτό απαιτούνται συμπληρωματικά, ρεαλιστικά και εφαρμόσιμα μέτρα, με άμεσο και μετρήσιμο αντίκτυπο, προσαρμοσμένα αποκλειστικά στις συνθήκες της Λεμεσού.

Η Λεμεσός καταγράφει τα υψηλότερα ενοίκια στην Κύπρο, ενώ το συνολικό κόστος ζωής είναι υψηλότερο από κάθε άλλη πόλη. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με τα ίδια στεγαστικά εργαλεία που εφαρμόζονται σε άλλες επαρχίες. Απαιτείται ειδικό Στεγαστικό Σχέδιο Λεμεσού, με διαφοροποιημένα εισοδηματικά όρια, προσαρμοσμένα ύψη επιχορήγησης και σαφή προτεραιότητα σε πολίτες που ζουν και εργάζονται στη Λεμεσό.

Κεντρικός πυλώνας αυτής της πολιτικής πρέπει να είναι η αξιοποίηση δημόσιας γης για κοινωνική και προσιτή στέγαση, όχι η πώλησή της. Το κράτος μπορεί, μέσω δημόσιων ή ημιδημόσιων οικιστικών αναπτύξεων, να αυξήσει το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών για ενοίκιο, με ανώτατο πλαφόν ενοικίου και μακροχρόνια μίσθωση, συμβάλλοντας στη μείωση των ενοικίων χωρίς να υπονομεύεται ο κατασκευαστικός τομέας.

Παράλληλα, σε μεγάλες αναπτύξεις πρέπει να προβλέπεται υποχρεωτικό ποσοστό προσιτής στέγης (10-15%), είτε μέσω διάθεσης μονάδων σε ελεγχόμενο ενοίκιο είτε μέσω καταβολής ισοδύναμου ποσού σε ειδικό Ταμείο Στέγασης Λεμεσού υπό την εποπτεία του ΚΟΑΓ. Πρόκειται για διεθνώς εφαρμοσμένη πρακτική που διασφαλίζει κοινωνική ισορροπία.

Αναγκαία είναι και η αυστηρή ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, με όρια ανά περιοχή, υποχρεωτική εγγραφή, έλεγχο και φορολογικά αντικίνητρα όταν αφαιρούνται κατοικίες από τη μακροχρόνια αγορά, ώστε να επιστρέψουν κατοικίες στη διάθεση των μόνιμων κατοίκων.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα φορολογικά αντικίνητρα για κενά ακίνητα και οικόπεδα, ώστε να αποτραπεί η τεχνητή έλλειψη κατοικιών και να ενθαρρυνθεί η αξιοποίησή τους για προσιτή στέγαση.

Η απουσία πολιτικής οργανωμένης εργατικής στέγης για εργάτες από τρίτες χώρες επιβαρύνει περαιτέρω την αγορά. Απαιτούνται στοχευμένα σχέδια με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα, με σαφείς προδιαγραφές.

Η κάθετη ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει ως συμπληρωματικό εργαλείο σε συγκεκριμένες περιοχές της Λεμεσού, με παραχώρηση αδειών για επιπρόσθετους ορόφους σε πολυκατοικίες, υπό την προϋπόθεση ότι περίπου 40% των νέων μονάδων θα διατίθεται σε προσιτό ενοίκιο ή προσιτή αγορά.

Όλα τα μέτρα, όμως, οφείλουν να αξιολογούνται με βάση τον πραγματικό τους αντίκτυπο στο κυκλοφοριακό και στις υποδομές. Η στέγαση στη Λεμεσό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκομμένη από το κυκλοφοριακό πρόβλημα. Η ανέγερση νέων κατοικιών αποκλειστικά εντός του αστικού πυρήνα, όπως εισηγείται το Υπουργείο Εσωτερικών, χωρίς παράλληλη αναβάθμιση των υποδομών, θα επιβαρύνει περαιτέρω μια ήδη κορεσμένη πόλη.

Ήδη σήμερα παρατηρείται έντονη καθημερινή συμφόρηση, όχι μόνο στο κέντρο της Λεμεσού, αλλά και στα ανατολικά και δυτικά της πόλης – από τον κυκλικό κόμβο Γερμασόγειας προς το κέντρο και από το Κολόσσι (περιοχή νέου σταδίου) προς την πόλη.

Γι’ αυτό απαιτείται ολοκληρωμένη προσέγγιση και ουσιαστικός συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων Υπουργείων, κρατικών υπηρεσιών και δήμων. Παράλληλα με οποιαδήποτε μέτρα για νέες κατοικίες, πρέπει να προχωρήσουν άμεσα:

• Ουσιαστική ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, δημιουργία Park & Ride εκτός κέντρου και νέοι χώροι στάθμευσης.
• Αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών και, όπου απαιτείται, διαπλάτυνση βασικών οδικών αρτηριών.
• Μονοδρομήσεις σε επιλεγμένους άξονες σε συνδυασμό με «έξυπνα φανάρια» και σύγχρονη διαχείριση κυκλοφορίας.
• Περιορισμός οδικών έργων κατά τις ώρες αιχμής, πλην εκτάκτων αναγκών, και θεσμοθέτηση συντονισμού όλων των υπηρεσιών κοινής ωφελείας (ΑΗΚ, ΑΤΗΚ, ΕΟΑ κ.ά.) ώστε τα έργα να εκτελούνται συντονισμένα και όχι αποσπασματικά.
• Νέες υπόγειες ή επίγειες συνδέσεις του κέντρου με τα βόρεια προάστια στους υφιστάμενους κυκλικούς κόμβους.
• Άμεση κατασκευή πρόσθετων εισόδων/εξόδων από και προς τον αυτοκινητόδρομο, από τον κόμβο Γερμασόγειας έως τον κόμβο Πολεμιδιών.
• Νέος περιμετρικός ή υπερκείμενος αυτοκινητόδρομος από τον κόμβο Γερμασόγειας έως την έξοδο του Νέου Νοσοκομείου.

Δεν είναι λογικό, σε μια τόσο μικρή γεωγραφικά πόλη, οι πολίτες να χρειάζονται 40-45 λεπτά για οποιαδήποτε μετακίνησή τους εντός της πόλης.

Παράλληλα, απαιτείται οργανωμένη ανάπτυξη βόρεια της Λεμεσού, σε κοινότητες με υφιστάμενες υπηρεσίες και αξιόπιστη σύνδεση με το αστικό κέντρο, καθώς και αποκέντρωση κρατικών υπηρεσιών, ώστε να μειωθεί η καθημερινή ανάγκη μετακίνησης προς το κέντρο.

Η έλλειψη συντονισμού μεταξύ Υπουργείων, δήμων και αρμόδιων υπηρεσιών επί σειρά ετών έχει οδηγήσει σε κακό σχεδιασμό και δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η Πολιτεία οφείλει να προγραμματίζει, να συντονίζει και να εφαρμόζει μια ενιαία πολιτική που να λύνει προβλήματα – όχι να τα αντιμετωπίζει εκ των υστέρων, με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χωροθέτηση μεγάλων υπεραγορών σε απόσταση λίγων μέτρων μεταξύ τους στον ίδιο κυκλικό κόμβο, με εμφανείς επιπτώσεις στην κυκλοφορία, οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί και να είχαν αποφευχθεί με έγκαιρο σχεδιασμό.

Συμπερασματικά, η προσιτή στέγαση στη Λεμεσό δεν λύνεται με ένα μόνο μέτρο. Απαιτείται συνδυασμός κοινωνικής πολιτικής, ρύθμισης της αγοράς και στοχευμένων κινήτρων – με τη Λεμεσό στο επίκεντρο, όχι στο περιθώριο.

Η πόλη χρειάζεται ενιαίο σχεδιασμό, συντονισμό και πολιτική βούληση. Αν συνεχίσουμε με αποσπασματικές πολιτικές από το κάθε Υπουργείο ξεχωριστά, δεν θα λύσουμε κανένα πρόβλημα· απλώς θα κυνηγάμε διαρκώς τις συνέπειες.